Đình

1. Khái quát về đình làng ở Hội An

Đình làng là trung tâm tổ chức các hoạt động xã hội, văn hóa, tín ngưỡng của làng, là hình ảnh thân quen với rất nhiều người gắn với bao kỷ niệm vui buồn của cuộc sống. Đình làng ở Hội An xuất hiện muộn hơn so với vùng đồng bằng sông Hồng, gắn với quá trình di dân vào lập nên các làng xã người Việt ở Hội An. 

Ở Hội An, đình là tên gọi chung cho 2 thiết chế văn hóa làng - xã xưa, đình thờ thần (thổ thần và thủy thần) và từ đường thờ các bậc tiền hiền - hậu hiền của làng. Dù lịch sử hình thành làng xã ở Hội An lâu đời nhưng kiến trúc đình làng được xây dựng và hoàn chỉnh vào cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Đặc biệt, ở Hội An, ngoài đình chung của làng, nhiều làng còn có đình ấp. 

Về kiến trúc, tùy vào điều kiện cụ thể của từng làng/xã mà đình được xây dựng với quy mô khác nhau, tiền đình một gian hai chái hay ba gian hai chái hoặc năm gian hai chái, hậu tẩm chỉ một gian và được xây vút cao lên so với tiền đình. Đình có hoặc không có nhà đông, nhà tây (tả vu, hữu vu), cổng kiểu tam quan và bình phong. Riêng đình Cẩm Phô, phía trước tiền đình có phương đình lộng lẫy giống như một số hội quán của người Hoa ở Khu phố cổ Hội An. Đình được xây dựng với tường gạch dày, hệ khung chịu lực bằng gỗ, mái lợp ngói âm dương. Hệ vì kèo kiểu trính chồng trụ đội (Hội An tiên tự, đình ông Voi, Tụy tiên đường Minh Hương,…) hoặc kiểu cột trốn kẻ chuyền. Hệ cửa đi trước tiền đình cấu tạo kiểu “thượng song hạ bản”. Bờ nóc, bờ chảy đắp giật cấp và trang trí các đề tài lưỡng long triều dương, tứ linh, hoa dây, chim chóc,… theo hình thức đắp cẩn sành sứ. Diềm mái và bờ chảy phía trước của một số ngôi đình có gắn các đĩa sứ nhằm làm tăng thêm vẻ uy nghiêm, cổ kính, bề thế của ngôi đình.

2. Một số ngôi đình tiêu biểu

Đình Cẩm Phô: Tọa lạc tại số 52 đường Nguyễn Thị Minh Khai, phường Cẩm Phô. Đình Cẩm Phô được xây dựng từ rất sớm và đã tu bổ lại vào năm 1817. Đình có kiến trúc kiểu chữ Quốc với phương đình 4 mái phía trước, hai bên có nhà Đông, nhà Tây nối liền với chính điện tạo không gian thoáng rộng. Trang trí bờ nóc, bờ hồi của phương đình và chính được coi là mẫu mực trong khu vực. Khi khởi lập, đình thờ Thành Hoàng, các vị thần bảo hộ cư dân cả làng. Đến đầu thế kỷ XX, sau lần tu bổ lớn vào năm Thành Thái thứ 9 (1897) lại phối thờ các vị Tiền - Hậu hiền làng Cẩm Phô nên đình có tên là "Cẩm Phô Hương Hiền". Ngôi đình được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa quốc gia năm 1991.

Đình Cẩm Phô - Ảnh: Hồng Việt

 

Đình Sơn Phong: Tọa lạc tại số 350 đường Nguyễn Duy Hiệu, phường Sơn Phong.  Đình Sơn Phong thờ Đại Càn Tứ Vị Thánh Nương và vị nữ thần gốc Chăm Thiên Y-A-Na, cùng các bậc tiền hiền, hậu hiền sáng lập làng. Đình là nơi mang nhiều dấu tích của sự sáp nhập từ các làng Đại An, Mậu Tài, Phong Niên, một phần đất Sơn Phô. Từ sự sáp nhập này, làng và đình có tên mới là Sơn Phong. Tương truyền làng có truyền thống làm các dịch vụ trong hoạt động thương mại và bảo đảm an ninh cho cả phố Hội An nên Chúa Nguyễn Phúc Chu ban tặng làng một tấm biển đề 4 chữ “Cứu Thế Độ Nhân”. Tấm biển có niên đại 1715, xung quanh chạm 10 chim phượng bay lượn mềm mại, uyển chuyển, hiện được treo trước hậu tẩm. Ngôi đình được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa quốc gia năm 1991.