Lăng

1. Khái quát về di tích lăng ở Hội An

Cũng giống như một số loại hình kiến trúc khác, lăng có quy mô khác nhau tùy thuộc vào điều kiện của từng địa phương. Về tính chất, lăng vừa là nơi chôn cất xương cốt, vừa là nơi thờ tự. Tại Hội An, có một bộ phận cư dân thường gọi miếu thờ thần là lăng. 

Ở Hội An, lăng là loại hình kiến trúc xuất hiện riêng biệt ở các làng nghề đánh bắt cá trên biển xuất phát từ tục thờ cúng cá Ông. Khi cá Ông lụy dạt vào bờ, ngư dân tổ chức mai táng, rồi sau vài năm thì cải táng lấy xương cốt chuyển về thờ trong lăng. Hằng năm tại lăng có diễn ra lễ cúng Cầu ngư nhằm tưởng nhớ công đức của cá Ông - Vị Nam Hải Ngọc lân thượng đẳng thần đã gia ơn phù trợ ngư dân được an toàn trên biển trong mỗi chuyến ra khơi.

Lăng có quy mô vừa phải, chia thành ba gian, xây dựng hoàn toàn bằng gạch và vôi vữa theo kiểu cuốn vòm nhiều nhịp với tường dày, cột lớn tạo không gian nội thất sâu hun hút và thêm phần linh thiêng. Mái được lợp ngói âm dương và trang trí hình các con vật trong bộ tứ linh, hoa dây, đề tài lưỡng long tranh châu. Xương cốt cá ông được cất giữ ở hậu tẩm, chính điện là nơi thờ tự với hệ thống bàn thờ được trang hoàng đặc sắc. 

Kiến trúc lăng ở Hội An mang giá trị riêng về nghệ thuật kiến trúc và phản ánh giá trị riêng về văn hóa của cộng đồng ngư dân.

2.  Một số lăng tiêu biểu

Lăng Ông Ngư: Tọa lạc tại thôn Bãi Làng, xã đảo Tân Hiệp (Cù Lao Chàm). Người dân biển Cù Lao Chàm tôn thờ cá Ông bởi tương truyền họ luôn được cá Ông cứu giúp khi gặp hoạn nạn trên biển. Nhà nước phong kiến xưa đã nhiều lần sắc phong và gia tặng các mỹ tự với ý nghĩa tôn vinh, đồng thời cho lập lăng thờ, cấp đất hương hoả, tạo điều kiện thuận lợi cho việc thờ cúng của ngư dân. Lăng Ông Ngư được xây dựng vào cuối thế kỷ XIX nằm giữa khu dân cư Xóm Đình thuộc thôn Bãi Làng. Lăng kiến tạo theo kiến trúc truyền thống với kiểu mái cuốn vòm thấp, sau có hậu tẩm. Mái lợp ngói âm dương, trên các bờ mái trang trí đề tài tứ linh, chim phượng, quy thư. Trước sân có bình phong đắp hình tượng “Thần Ngư hí nguyệt” (Cá thần vui với trăng). Nội thất gồm hai nếp ba gian. Gian giữa gắn liền với hậu tẩm, là nơi đặt các hòm xương cá Ông. Trước hậu tẩm có án thờ bằng gạch. Hai gian bên là nơi thờ các vị thần phò tá. Lăng Ông Ngư được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa quốc gia năm 2006. 

Lăng Ông Ngư - Ảnh: Hồng Việt

 

Khu lăng Ông Hà Trung(còn gọi là lăng Năm Sở): Tọa lạc ở khối Hà Trung, phường Cẩm Nam. Đây là khu di tích tín ngưỡng quan trọng của cư dân ấp Hà Trung, xã Cẩm Phô dưới thời Nguyễn, nay thuộc khối Hà Trung, phường Cẩm Nam. Khu lăng Ông gồm lăng Ông (thờ thần Nam Hải Cự tộc Ngọc Lân và đang lưu giữ hài cốt cá Ông), miếu Thổ Thần, miếu Ngũ Hành, miếu Âm Linh, miếu vạn ghe bầu. Các lăng, miếu bố trí theo hình chữ U. Lăng Ông kết cầu gồm chính điện và hậu tẩm. Chính điện kiểu 3 gian, mái lợp ngói âm đương.  Nội thất lăng Ông trang trí nhiều hoành phi, liễn đối tạo nên không gian tôn nghiêm và linh thiêng. Khu lăng Ông được xây dựng vào cuối thế kỷ XIX, đã qua tu bổ lớn vào các năm 1917, 1927...  Khu lăng Ông đã được xếp hạng di tích cấp tỉnh năm 2011. 

Khu lăng Ông Hà Trung (còn gọi là lăng Năm Sở) - Ảnh: Tư liệu Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An

 

Lăng Ông An Bàng: Tọa lạc tại khối An Bàng, phường Cẩm An. Lăng được ngư dân làng Đại An xây dựng vào khoảng thế kỷ XIX để thờ cúng cá Ông. Lăng đã qua nhiều lần tu bổ, trong đó có lần tu bổ vào năm 1926. Kiến trúc tổng thể gồm bình phong, chính điện và hậu tẩm. Chính điện và hậu tẩm kiến trúc kiểu cuốn vòm đặc trưng của lăng thờ cá ông vùng ven biển miền Trung. Mái lợp ngói âm dương và trang trí hình các con vật trong bộ tứ linh, bờ nóc trang trí con giống theo đề tài lưỡng long tranh châu. Trong di tích còn lưu giữ hài cốt cá Ông. Hằng năm ngư dân địa phương thường tổ chức lễ cúng cá Ông tại lăng, trong lễ cúng có diễn xướng bả trạo. Lăng Ông An Bàng được xếp hạng di tích cấp tỉnh năm 2011.

Lăng Ông An Bàng - Ảnh: Hồng Việt

 

Tin liên quan